Kutsal Kitap Sözlüğü
Lütuf
Lütuf, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın insana hak edilmemiş, karşılıksız iyiliği için kullanılan temel kavramdır.
Tövbe
Tövbe, Kutsal Kitap'ta yalnızca bir pişmanlık duygusu değil, yön değiştirme kararıdır: günahtan dönüp Tanrı'ya yönelmeyi anlatır.
Mesih
Mesih, İbranice 'maşiah' (meshedilmiş) sözcüğünden gelir; Grekçe karşılığı 'Hristos'tur ve Türkçedeki 'Hristiyan' sözcüğü de bu unvandan türemiştir.
Antlaşma
Antlaşma, Kutsal Kitap'ın omurgasını oluşturan kavramlardan biridir: Tanrı ile insanlar arasında karşılıklı bağlılık içeren, törenle kurulan resmî ilişkiyi anlatır.
Kefaret
Kefaret, günahın yol açtığı suçun örtülmesini ve Tanrı ile insan arasındaki ilişkinin onarılmasını anlatan kavramdır.
Vaftiz
Vaftiz, suyla uygulanan ve Hristiyan yaşamına girişi simgeleyen törendir; sözcük Grekçe 'suya daldırmak, yıkamak' anlamındaki fiilden gelir.
İman
İman, Kutsal Kitap'ta bir bilgiyi doğru saymanın ötesinde, kişiye duyulan güveni anlatır: Tanrı'nın sözüne dayanmak, ona güvenerek yaşamak demektir.
Kutsallık
Kutsallık, Kutsal Kitap'ta öncelikle Tanrı'nın kendisine özgü niteliktir: bütünüyle ayrı, saf ve yüce oluşunu anlatır.
Peygamber
Peygamber, Kutsal Kitap'ta Tanrı adına konuşan kişidir; görevinin özü gelecekten haber vermek değil, Tanrı'nın sözünü kendi kuşağına iletmektir.
Elçi
Elçi, Grekçe 'apostolos' (gönderilmiş kişi) sözcüğünün karşılığıdır; bir görevle ve gönderenin yetkisiyle yola çıkarılan temsilciyi anlatır.
Müjde
Müjde, Grekçe 'euangelion' (iyi haber) sözcüğünün Türkçe karşılığıdır; 'İncil' sözcüğü de aynı Grekçe kökten gelir.
Doğruluk
Doğruluk, Kutsal Kitap'ta hem ahlaki dürüstlüğü hem de ilişkilerdeki hakkaniyeti kapsayan geniş bir kavramdır; İbranice 'tsedaka' ve Grekçe 'dikaiosune' sözcükleri, bir ölçüye ya da ilişkiye uygun olmayı anlatır.
Kurban
Kurban, Kutsal Kitap'ta Tanrı'ya sunulan armağanların ve sunuların genel adıdır.
Sünnet
Sünnet, Kutsal Kitap'ta İbrahim'le yapılan antlaşmanın bedendeki işaretidir: Yaratılış kitabında Tanrı, İbrahim'e soyundan gelen her erkeğin sünnet edilmesini buyurur ve bunu antlaşmanın belirtisi olarak tanımlar.
Şabat
Şabat, haftanın yedinci günü tutulan dinlenme günüdür; İbranice kökü 'durmak, işi bırakmak' anlamını taşır.
Ayin (İbadet Düzeni)
Ayin, bir dini topluluğun ibadetini belirli bir düzen içinde yürütmesidir; Hristiyan bağlamında genellikle okuma, dua, ilahi, vaaz ve Rab'bin Sofrası gibi ögelerin planlı sırasını anlatır.
Havra (Sinagog)
Havra ya da sinagog, Yahudi topluluğunun toplanma, dua ve Kutsal Yazıları okuma evidir; Grekçe 'synagoge' sözcüğü 'bir araya gelme' anlamındadır.
Ferisi
Ferisiler, İsa dönemindeki Yahudiliğin en etkili akımlarından biridir; adları 'ayrılmışlar' anlamıyla ilişkilendirilir.
Saduki
Sadukiler, İsa dönemindeki Yahudiliğin tapınak ve kâhinlik çevresine dayanan akımıdır; adlarının, Davut döneminin başkâhini Sadok'la ilişkili olduğu düşünülür.
Rab
Rab, Kutsal Kitap çevirilerinde iki farklı kullanımı karşılayan unvandır.
Kutsal Ruh
Kutsal Ruh, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın dünyadaki etkin varlığıdır; İbranice 'ruah' ve Grekçe 'pneuma' sözcükleri aynı zamanda 'rüzgâr' ve 'soluk' anlamına gelir.
Üçlübirlik
Üçlübirlik, Hristiyan inancının Tanrı anlayışını özetleyen öğretidir: tek Tanrı, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak üç kişide vardır.
Günah
Günah, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın isteğinden sapmayı anlatan kapsayıcı kavramdır.
Kurtuluş
Kurtuluş, Kutsal Kitap'ın ana temasıdır: tehlikeden, kölelikten, günahtan ve ölümden özgürlüğe kavuşmayı anlatır.
Sonsuz Yaşam
Sonsuz yaşam, Yeni Antlaşma'nın, özellikle Yuhanna yazılarının anahtar kavramıdır.
Diriliş
Diriliş, ölümden bedenle yeni yaşama kalkışı anlatır ve Hristiyan inancının merkezindeki olaydır.
Alçakgönüllülük
Alçakgönüllülük, Kutsal Kitap'ta kendini olduğundan küçük göstermek değil, kendine doğru yerden bakmaktır: Tanrı önünde bağımlılığı kabul etmek ve başkasını kendinden üstün saymak.
Dua
Dua, Kutsal Kitap'ta Tanrı'yla konuşmanın genel adıdır; övgüyü, şükranı, itirafı, yakarışı ve başkaları için aracılığı kapsar.
Bağışlama
Bağışlama, Kutsal Kitap'ta bir borcun silinmesi ve bozulan ilişkinin onarılması demektir; hem Tanrı'nın insana bağışlayışını hem de insanların birbirini bağışlamasını kapsar.
Aklanma
Aklanma, mahkeme dilinden alınmış bir kavramdır: yargıcın bir kişiyi haklı, suçsuz ilan etmesi.
Kutsama (Bereket)
Kutsama, Kutsal Kitap'ta iyilik dileyen sözün ve o sözle gelen iyiliğin adıdır; Türkçe çevirilerde 'bereket' sözcüğü de aynı alanı karşılar.
Tanrı'nın Egemenliği
Tanrı'nın Egemenliği, İsa'nın duyurusunun ana temasıdır: Markos, hizmetinin özetini 'Zaman doldu, Tanrı'nın Egemenliği yaklaştı' sözüyle verir.
Benzetme
Benzetme, gündelik yaşamdan alınan bir sahneyle daha derin bir gerçeği anlatan kısa öyküdür ve İsa'nın en belirgin öğretme biçimidir.
Mucize
Mucize, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın olağan akışın ötesinde etkin oluşunu gösteren olaydır; metinler bunlar için 'belirti', 'harika' ve 'güçlü iş' sözcüklerini kullanır.
Melek
Melek sözcüğü, İbranice 'malah' ve Grekçe 'angelos' karşılığıdır ve 'haberci' demektir.
Fısıh
Fısıh, İsrail'in Mısır'daki kölelikten kurtuluşunu anan bayramdır; İbranice 'pesah' sözcüğü 'atlamak, esirgeyerek geçmek' anlamıyla açıklanır.
Pentikost
Pentikost, Grekçe 'ellinci' sözcüğünden gelir ve Fısıh'tan elli gün sonra kutlanan bayramın adıdır; Eski Antlaşma'da bu bayram, buğday biçiminin ilk ürünlerinin sunulduğu Haftalar Bayramı'dır (Şavuot).
Rabbin Sofrası
Rabbin Sofrası, İsa'nın ölümünden önceki akşam öğrencileriyle paylaştığı son yemeğe dayanan anma sofrasıdır; 'Komünyon' ve şükran anlamındaki 'Evharistiya' adlarıyla da bilinir.
Kilise
Kilise sözcüğü, Grekçe 'ekklesia'dan gelir; 'çağrılmışların topluluğu' demektir ve Yeni Antlaşma'da bir binayı değil, insanları anlatır.
Kutsal Yasa (Tevrat)
Kutsal Yasa, İbranice 'Tora' sözcüğünün karşılığıdır; kök anlamı 'öğretiş, yol gösterme'dir ve dar anlamda Musa'ya verilen buyrukları, geniş anlamda Kutsal Kitap'ın ilk beş kitabını (Yaratılış'tan Yasa'nın Tekrarı'na) adlandırır.
Vahiy (Esin)
Vahiy, örtünün kaldırılması demektir: Tanrı'nın, başka türlü bilinemeyecek olanı kendisi hakkında açması.
Amin
Amin, İbranice kökenli bir onay sözüdür; 'sağlam, güvenilir olmak' anlamındaki kökten gelir ve 'öyle olsun, kesinlikle doğru' demektir.
Haleluya
Haleluya, İbranice bir övgü çağrısıdır: 'halelu' (övün) ve Tanrı'nın adının kısaltması olan 'Yah' sözcüklerinden oluşur; 'RAB'be övgüler sunun' demektir.