Kutsal Kitap Sözlüğü

Lütuf

Lütuf, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın insana hak edilmemiş, karşılıksız iyiliği için kullanılan temel kavramdır.

Tövbe

Tövbe, Kutsal Kitap'ta yalnızca bir pişmanlık duygusu değil, yön değiştirme kararıdır: günahtan dönüp Tanrı'ya yönelmeyi anlatır.

Mesih

Mesih, İbranice 'maşiah' (meshedilmiş) sözcüğünden gelir; Grekçe karşılığı 'Hristos'tur ve Türkçedeki 'Hristiyan' sözcüğü de bu unvandan türemiştir.

Antlaşma

Antlaşma, Kutsal Kitap'ın omurgasını oluşturan kavramlardan biridir: Tanrı ile insanlar arasında karşılıklı bağlılık içeren, törenle kurulan resmî ilişkiyi anlatır.

Kefaret

Kefaret, günahın yol açtığı suçun örtülmesini ve Tanrı ile insan arasındaki ilişkinin onarılmasını anlatan kavramdır.

Vaftiz

Vaftiz, suyla uygulanan ve Hristiyan yaşamına girişi simgeleyen törendir; sözcük Grekçe 'suya daldırmak, yıkamak' anlamındaki fiilden gelir.

İman

İman, Kutsal Kitap'ta bir bilgiyi doğru saymanın ötesinde, kişiye duyulan güveni anlatır: Tanrı'nın sözüne dayanmak, ona güvenerek yaşamak demektir.

Kutsallık

Kutsallık, Kutsal Kitap'ta öncelikle Tanrı'nın kendisine özgü niteliktir: bütünüyle ayrı, saf ve yüce oluşunu anlatır.

Peygamber

Peygamber, Kutsal Kitap'ta Tanrı adına konuşan kişidir; görevinin özü gelecekten haber vermek değil, Tanrı'nın sözünü kendi kuşağına iletmektir.

Elçi

Elçi, Grekçe 'apostolos' (gönderilmiş kişi) sözcüğünün karşılığıdır; bir görevle ve gönderenin yetkisiyle yola çıkarılan temsilciyi anlatır.

Müjde

Müjde, Grekçe 'euangelion' (iyi haber) sözcüğünün Türkçe karşılığıdır; 'İncil' sözcüğü de aynı Grekçe kökten gelir.

Doğruluk

Doğruluk, Kutsal Kitap'ta hem ahlaki dürüstlüğü hem de ilişkilerdeki hakkaniyeti kapsayan geniş bir kavramdır; İbranice 'tsedaka' ve Grekçe 'dikaiosune' sözcükleri, bir ölçüye ya da ilişkiye uygun olmayı anlatır.

Kurban

Kurban, Kutsal Kitap'ta Tanrı'ya sunulan armağanların ve sunuların genel adıdır.

Sünnet

Sünnet, Kutsal Kitap'ta İbrahim'le yapılan antlaşmanın bedendeki işaretidir: Yaratılış kitabında Tanrı, İbrahim'e soyundan gelen her erkeğin sünnet edilmesini buyurur ve bunu antlaşmanın belirtisi olarak tanımlar.

Şabat

Şabat, haftanın yedinci günü tutulan dinlenme günüdür; İbranice kökü 'durmak, işi bırakmak' anlamını taşır.

Ayin (İbadet Düzeni)

Ayin, bir dini topluluğun ibadetini belirli bir düzen içinde yürütmesidir; Hristiyan bağlamında genellikle okuma, dua, ilahi, vaaz ve Rab'bin Sofrası gibi ögelerin planlı sırasını anlatır.

Havra (Sinagog)

Havra ya da sinagog, Yahudi topluluğunun toplanma, dua ve Kutsal Yazıları okuma evidir; Grekçe 'synagoge' sözcüğü 'bir araya gelme' anlamındadır.

Ferisi

Ferisiler, İsa dönemindeki Yahudiliğin en etkili akımlarından biridir; adları 'ayrılmışlar' anlamıyla ilişkilendirilir.

Saduki

Sadukiler, İsa dönemindeki Yahudiliğin tapınak ve kâhinlik çevresine dayanan akımıdır; adlarının, Davut döneminin başkâhini Sadok'la ilişkili olduğu düşünülür.

Rab

Rab, Kutsal Kitap çevirilerinde iki farklı kullanımı karşılayan unvandır.

Kutsal Ruh

Kutsal Ruh, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın dünyadaki etkin varlığıdır; İbranice 'ruah' ve Grekçe 'pneuma' sözcükleri aynı zamanda 'rüzgâr' ve 'soluk' anlamına gelir.

Üçlübirlik

Üçlübirlik, Hristiyan inancının Tanrı anlayışını özetleyen öğretidir: tek Tanrı, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak üç kişide vardır.

Günah

Günah, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın isteğinden sapmayı anlatan kapsayıcı kavramdır.

Kurtuluş

Kurtuluş, Kutsal Kitap'ın ana temasıdır: tehlikeden, kölelikten, günahtan ve ölümden özgürlüğe kavuşmayı anlatır.

Sonsuz Yaşam

Sonsuz yaşam, Yeni Antlaşma'nın, özellikle Yuhanna yazılarının anahtar kavramıdır.

Diriliş

Diriliş, ölümden bedenle yeni yaşama kalkışı anlatır ve Hristiyan inancının merkezindeki olaydır.

Alçakgönüllülük

Alçakgönüllülük, Kutsal Kitap'ta kendini olduğundan küçük göstermek değil, kendine doğru yerden bakmaktır: Tanrı önünde bağımlılığı kabul etmek ve başkasını kendinden üstün saymak.

Dua

Dua, Kutsal Kitap'ta Tanrı'yla konuşmanın genel adıdır; övgüyü, şükranı, itirafı, yakarışı ve başkaları için aracılığı kapsar.

Bağışlama

Bağışlama, Kutsal Kitap'ta bir borcun silinmesi ve bozulan ilişkinin onarılması demektir; hem Tanrı'nın insana bağışlayışını hem de insanların birbirini bağışlamasını kapsar.

Aklanma

Aklanma, mahkeme dilinden alınmış bir kavramdır: yargıcın bir kişiyi haklı, suçsuz ilan etmesi.

Kutsama (Bereket)

Kutsama, Kutsal Kitap'ta iyilik dileyen sözün ve o sözle gelen iyiliğin adıdır; Türkçe çevirilerde 'bereket' sözcüğü de aynı alanı karşılar.

Tanrı'nın Egemenliği

Tanrı'nın Egemenliği, İsa'nın duyurusunun ana temasıdır: Markos, hizmetinin özetini 'Zaman doldu, Tanrı'nın Egemenliği yaklaştı' sözüyle verir.

Benzetme

Benzetme, gündelik yaşamdan alınan bir sahneyle daha derin bir gerçeği anlatan kısa öyküdür ve İsa'nın en belirgin öğretme biçimidir.

Mucize

Mucize, Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın olağan akışın ötesinde etkin oluşunu gösteren olaydır; metinler bunlar için 'belirti', 'harika' ve 'güçlü iş' sözcüklerini kullanır.

Melek

Melek sözcüğü, İbranice 'malah' ve Grekçe 'angelos' karşılığıdır ve 'haberci' demektir.

Fısıh

Fısıh, İsrail'in Mısır'daki kölelikten kurtuluşunu anan bayramdır; İbranice 'pesah' sözcüğü 'atlamak, esirgeyerek geçmek' anlamıyla açıklanır.

Pentikost

Pentikost, Grekçe 'ellinci' sözcüğünden gelir ve Fısıh'tan elli gün sonra kutlanan bayramın adıdır; Eski Antlaşma'da bu bayram, buğday biçiminin ilk ürünlerinin sunulduğu Haftalar Bayramı'dır (Şavuot).

Rabbin Sofrası

Rabbin Sofrası, İsa'nın ölümünden önceki akşam öğrencileriyle paylaştığı son yemeğe dayanan anma sofrasıdır; 'Komünyon' ve şükran anlamındaki 'Evharistiya' adlarıyla da bilinir.

Kilise

Kilise sözcüğü, Grekçe 'ekklesia'dan gelir; 'çağrılmışların topluluğu' demektir ve Yeni Antlaşma'da bir binayı değil, insanları anlatır.

Kutsal Yasa (Tevrat)

Kutsal Yasa, İbranice 'Tora' sözcüğünün karşılığıdır; kök anlamı 'öğretiş, yol gösterme'dir ve dar anlamda Musa'ya verilen buyrukları, geniş anlamda Kutsal Kitap'ın ilk beş kitabını (Yaratılış'tan Yasa'nın Tekrarı'na) adlandırır.

Vahiy (Esin)

Vahiy, örtünün kaldırılması demektir: Tanrı'nın, başka türlü bilinemeyecek olanı kendisi hakkında açması.

Amin

Amin, İbranice kökenli bir onay sözüdür; 'sağlam, güvenilir olmak' anlamındaki kökten gelir ve 'öyle olsun, kesinlikle doğru' demektir.

Haleluya

Haleluya, İbranice bir övgü çağrısıdır: 'halelu' (övün) ve Tanrı'nın adının kısaltması olan 'Yah' sözcüklerinden oluşur; 'RAB'be övgüler sunun' demektir.