İncil'e Göre Affetmek: Merhamet, Sınır ve İyileşme
İncil'e göre affetmek ne demek? Rab'bin Duası, Matta 18 ve çarmıh ışığında affetmenin unutmak ya da onaylamak olmadığını ele alıyoruz.
Affetmek, Hristiyanlıkta en çok bilinen ama belki de en zor yaşanan çağrılardan biridir. Çünkü affetme konusu yalnızca ahlaki bir öğüt olarak kalmaz; insanın yarası, hafızası, adalet duygusu ve Tanrı'yla ilişkisi bu çağrının içine girer. Bu yüzden İncil'e göre affetmeyi konuşurken yüzeysel cümleler yetmez. Bazen kişi gerçekten ağır bir haksızlık yaşamıştır. Bazen kırgınlık küçük görünür ama yıllar boyunca kalbi sertleştirir. Bazen de insan, affederse sanki yapılanı onaylamış olacakmış gibi hisseder. Oysa Kutsal Kitap'ın çizdiği çerçeve daha derin ve daha dengelidir.
İncil'de affetmek, kötülüğü iyi ilan etmek değildir. Yanlışı doğru saymak değildir. Hafızayı silmek değildir. Adaletten vazgeçmek de değildir. Affetmek, önce Tanrı'nın önünde yargı hakkını kendi elinde tutma iddiasından vazgeçmektir. İnsan, uğradığı kötülüğü inkâr etmeden, onun son söz olmasına da izin vermemeyi öğrenir. Bu anlamda affetmek, yarayı yok saymak değil, yaranın kimliğimizi yönetmesine karşı ruhsal bir direnç göstermektir.
Rab'bin Duası'ndaki bağ
İsa'nın öğrencilerine öğrettiği duada affetmek, günlük ekmek kadar temel bir mesele olarak yer alır. Dua, insanın Tanrı'dan bağışlanma isterken başkalarına karşı da bağışlayıcı bir yüreğe çağrıldığını gösterir. Burada dikkat çekici olan nokta şudur: affetmek, yalnızca yatıştırıcı bir erdem değil, Tanrı'nın merhamet düzenine katılmanın bir işaretidir.
İsa’nın dua öğretisi, Tanrı’dan bağışlanma isterken başkalarına karşı borç bırakmama tutumunu da hatırlatır. Matta 6:12
Bu ayette geçen dil çok güçlüdür. Suç, bir tür borç gibi düşünülür; ilişkide bir eksilme, bir yaralanma, bir dengesizlik oluşur. İnsan kendi gücüyle bütün borçları tahsil etmeye kalktığında, iç dünyası sertleşir. Rab'bin Duası ise bizi şu gerçekle yüzleştirir: hepimiz bağışlanmaya muhtaç insanlarız. Tanrı'nın merhametiyle yaşayan kişi, başkasının suçunu hafife almadan, kendi kalbini kin etrafında örmemeyi öğrenir.
Burada önemli bir pastoral denge gerekir. Bu dua, zarar görmüş kişiye baskı kurmak için kullanılmamalıdır. Özellikle istismar, şiddet, manipülasyon ya da ağır ihanet söz konusuysa, affetme çağrısı güveni hemen yeniden kurma zorunluluğu anlamına gelmez. Dua bize bağışlayıcı bir yön verir; fakat bilgelik, güvenin ancak tövbe, doğruluk ve zamanla yeniden inşa edilebileceğini de söyler.
Matta 18: Yetmiş kere yedi
Matta 18'de Petrus'un sorusu birçok insanın iç sesine benzer: Bir sınır yok mu? Kaç kez affetmeliyim? İsa'nın cevabı matematiksel bir hesap vermek için değil, affetmenin ruhunu göstermek içindir.
İsa, Petrus’un sayılı bir sınır önerisine karşılık bağışlamanın hesapla sınırlı tutulmaması gerektiğini öğretir. Matta 18:22
Bu söz, kötülüğe sınırsız erişim hakkı tanımak değildir. İsa burada mağduru savunmasız bırakacak bir düzen kurmaz. Aksine, öğrencinin kalbinde sürekli bir intikam muhasebesi tutulmamasını ister. Yani affetmek, “Artık canım yanmadı” demek değil; “Bu kişinin günahı hayatımın merkezine yerleşmesin” demektir. Bazen aynı kişiyi, aynı yara üzerinden, tekrar tekrar affetmek gerekir. Çünkü olay bir kez yaşanır ama öfke hafızada defalarca geri döner.
Bu bölüm hemen ardından acımasız köle benzetmesini getirir. Benzetmede büyük bir borcu bağışlanan kişi, kendi arkadaşına küçük bir borç konusunda acımasız davranır. Mesaj açıktır: Tanrı'nın merhametini alan ama onu başkasına hiç yansıtmayan bir yürek, aldığı merhametin ağırlığını anlamamıştır. Burada mesele duygusal yumuşaklık değil, ruhsal tutarlılıktır. Kişi, “Bana lütuf olsun, ama başkasına asla olmasın” diyemez.
Yine de bu metin yanlış kullanılmamalıdır. Affetmeyle yüzleşmek, mağduru suçlamak için bir araç olamaz. İsa'nın amacı, kötülüğü gizlemek değildir; tam tersine Matta 18'in daha erken ayetlerinde topluluk içinde yüzleşme, düzeltme ve kardeş kazanma yolları anlatılır. Demek ki İncil'e göre affetmek ile gerçeği söylemek birbirine karşıt değildir. Sevgi, çoğu zaman hem merhameti hem de gerçeği birlikte taşır.
Çarmıhta bağışlama
İncil'de affetmenin en sarsıcı sahnelerinden biri çarmıhta görülür. İsa acı çekerken, haksız yere yargılanmışken ve kendisine kötülük edenlerin ortasındayken bağışlama sözü söyler.
Çarmıh anlatısında İsa, kendisine zarar verenler için Baba’dan bağışlanma ister. Luka 23:34
Bu cümle, affetmenin ancak güvenli ve sakin koşullarda mümkün olduğu düşüncesini kırar. İsa'nın duası, kötülüğü inkâr etmez; tam tersine suçun ortasında yükselir. Burada bağışlama, adaletin yokluğu değil, yargıyı Baba'ya bırakma hareketidir. Çarmıh Hristiyanlar için yalnızca kurtuluşun merkezi değil, aynı zamanda affetmenin biçimini öğreten bir yerdir: acıyı romantikleştirmeden, nefreti son söz yapmadan, kötülüğün zincirini daha fazla büyütmeden yaşamak.
Elbette İsa'nın yaptığı ile bizim yapabildiğimiz arasında fark vardır. O'nun örneği bir performans baskısı üretmek için değil, yön göstermek içindir. Bazı yaralar için affetme bir anda gerçekleşmez. Kişi bugün sadece şunu diyebilir: “Tanrım, affetmek istiyorum ama henüz buna hazır değilim; beni bu yolda taşı.” Bu da sahici bir duadır. Çünkü affetmek çoğu zaman tek bir an değil, uzun bir itaat ve iyileşme sürecidir.
Affetmek ne değildir?
Pastoral açıdan en önemli noktalardan biri, affetmenin ne olmadığını açıkça söylemektir. Affetmek unutmak değildir. İnsan belleği düğmeyle kapanmaz. Hatırlamak, affetmemiş olmak anlamına gelmez. Bazen hafıza, bizi bilgeleştirir ve benzer zararlardan korur. Affetmek ayrıca yapılanı haklı çıkarmak değildir. Günah günah olarak kalır; zarar zarardır. Bağışlama, kötülüğün adını değiştirmez.
Affetmek, sınırları kaldırmak da değildir. Bazı ilişkilerde temas azaltmak, mesafe koymak, hesap verebilirlik istemek ya da güvende kalmak gerekir. Özellikle tekrar eden zararlar varsa, affetmek ile barışmak aynı şey değildir. Mayo Clinic de affetmenin unutmak ya da zararı mazur görmek anlamına gelmediğini ve her durumda yeniden ilişki kurmayı gerektirmediğini açıklar. Katolik Kilisesi'nin Amoris Laetitia belgesi de şiddet ve sürekli saygısızlık karşısında kişinin ve çocukların güvenliği için kesin sınırların, hatta ayrılığın gerekebileceğini belirtir. İncil'in affetme öğretisi bu nedenle safdillik çağrısı değildir.
Bir başka yanlış anlama da şudur: Affetmek duygusal olarak hiçbir şey hissetmemek sanılır. Oysa kişi affettikten sonra bile keder, öfke ya da hayal kırıklığı hissedebilir. Duygunun sürmesi, itaatin yokluğunu kanıtlamaz. Kalp çoğu zaman kararın ardından yavaş yavaş yetişir. Bu nedenle affetme, bazen duygudan önce gelen bir yöneliştir.
Pratik ve pastoral bir okuma
Peki affetme nasıl yaşanır? İlk adım, olan şeyi doğru adlandırmaktır. “Beni inciten buydu” diyebilmek önemlidir. İkinci adım, bunun Tanrı'nın önünde taşınmasıdır. Yakınma, dua ve sessizce ağlamak da bu sürecin parçası olabilir. Üçüncü adım, intikam arzusunu Tanrı'ya teslim etmektir. Bu, adalet istememek anlamına gelmez; adaletin son yargıcının ben olmadığını kabul etmektir. Dördüncü adım ise bilgelikle sınır koymaktır. Affetme, öfkenin yönettiği bir hayattan çıkma çağrısı olabilir; bilgelik ise kişinin güvenliğini ve sorumluluklarını korur.
Kilise toplulukları için de burada önemli bir sorumluluk vardır. Affetme dili, yaralı insanları susturmak için kullanılmamalıdır. Bir topluluk, hem merhameti hem güvenliği savunmalıdır. Ağır kötülüklerin üstünü örten bir “hemen affet ve geç” kültürü, İncil'in ruhuna uymaz. Çünkü Mesih'in yolu hem hakikati hem lütfu taşır. Yaralı bir kişiye pastoral eşlik vermek, bazen hızlı cevaplardan çok sabırlı dinlemeyi gerektirir.
Sonuç olarak İncil'e göre affetmek, hafif bir erdem değil, çarmıh biçimli bir yaşam çağrısıdır. Rab'bin Duası bize affedilen insanlar olduğumuzu hatırlatır. Matta 18, merhametin hesapçı bir kalple bağdaşmadığını söyler. Luka 23 ise affetmenin en karanlık anda bile mümkün olan bir yöneliş olduğunu gösterir. Affetmek unutmak değildir, onaylamak değildir, sınırları silmek değildir. Affetmek, Tanrı'nın merhametinin bizi kin tarafından yönetilen insanlardan, iyileşmeye açık insanlara dönüştürmesine izin vermektir.
İlgili okumalar: bağışlama konusuna, İncil’de affetme anlatımına, merhamet konusuna.
Affetmek yaşanan kötülüğü onaylamak mı?
Hayır. Affetmek, yapılanı küçük görmek ya da güveni hemen geri vermek değildir; sınır koymak ve adalet aramakla birlikte düşünülebilir.
Affetmek ile barışmak aynı şey mi?
Hayır. Barışma iki taraflı bir süreçtir. Affetme, güven geri gelmeden kişinin Tanrı önünde kin ve intikamı bırakmaya yönelmesi olabilir; bu yöneliş güvenlik ve adalet sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.